11 onvertaalbare Duitse woorden en wat ze betekenen
Elk lijstje met onvertaalbare Duitse woorden heeft dezelfde favorieten: Schadenfreude, Weltschmerz, Fernweh. Ik ben Duits en zeg de meeste elke week, en het Engels gebruikt er een paar als eigen woord.
Kort antwoord: een "onvertaalbaar" Duits woord is een woord waar het Engels geen los woord voor heeft. Je kunt ze bijna allemaal vertalen met een korte omschrijving. Als Nederlander heb je het nog makkelijker: voor de helft heeft je eigen taal een woord, zoals leedvermaak, zitvlees en jawel. De lastigste zijn alledaagse woorden als Feierabend en Heimat.


11 onvertaalbare Duitse woorden in één oogopslag
| Duits (letterlijk) | Betekenis | In het Nederlands |
|---|---|---|
| Heimat (thuisland) | de plek waar je bij hoort | thuis, mijn geboortestreek |
| Feierabend (feestavond) | het einde van de werkdag | ik stop ermee voor vandaag |
| Zeitgeist (tijdgeest) | de stemming van een tijdperk | tijdgeest |
| Gemütlichkeit (knusheid) | warmte en rust op een plek | gezelligheid, gemoedelijkheid |
| Ohrwurm (oorworm) | een liedje dat blijft hangen | oorwurm |
| Fernweh (verpijn) | verlangen naar verre plekken | reislust |
| innerer Schweinehund (innerlijke varkenshond) | je luie kant | mijn luie kant |
| Schadenfreude (schadevreugde) | plezier om andermans ongeluk | leedvermaak |
| Weltschmerz (wereldpijn) | verdriet om hoe de wereld is | weltschmerz |
| Fremdschämen (vreemdschamen) | schaamte voor een ander | plaatsvervangende schaamte |
| Sitzfleisch (zitvlees) | het geduld om iets uit te zitten | zitvlees |


Woorden die het Engels leende
Het Engels vertaalde deze woorden door ze over te nemen. Het Nederlands heeft alle vijf, als leenwoord of met een eigen woord.
Schadenfreude
Plezier om het ongeluk van een ander. Het Engels nam het woord over. Het Nederlands vertaalde het: leedvermaak is een leenvertaling van Schadenfreude.
Weltschmerz
Verdriet om hoe de wereld is. Jean Paul bedacht het in zijn roman Selina (1827), en Duitsers zeggen het half als grap over een slechte nieuwsdag. Het Nederlands leende het rond 1880 als weltschmerz, maar daar klinkt het literairder dan in het Duits.
Zeitgeist
De stemming van een tijdperk. De filosoof Johann Gottfried Herder gebruikte het in 1769. Het Nederlands heeft tijdgeest, en het leenwoord zeitgeist kom je in kranten ook tegen.
Ohrwurm
Een liedje dat in je hoofd blijft hangen, en ook het Duitse woord voor het insect oorworm. Het Engels maakte er earworm van, het Nederlands oorwurm.
Sitzfleisch
Je achterwerk, en bij uitbreiding het geduld voor lang en saai werk. Het Nederlands heeft er zitvlees voor. In het Duits kan Sitzfleisch haben ook slaan op een gast die niet weggaat.
Probeer Fink voor je volgende vertaling
Zie de vertaling, elke wijziging en het waarom op één scherm.
App openenWoorden die Duitsers elke dag zeggen
Het Engels leende deze woorden nooit, en elke vertaling verliest iets.
Feierabend
Het einde van de werkdag en de vrije tijd die dan begint. Feier komt van het Latijnse feria, feestdag, en in het middeleeuwse Duits was het woord de avond voor een feestdag; de betekenis "na het werk" stamt uit de 16e eeuw. Duitsers wensen elkaar "Schönen Feierabend!" als ze van het werk vertrekken. "Fijne avond" komt in de buurt, maar trekt geen grens tussen werk en je eigen tijd, dus zeg "ik stop ermee voor vandaag" of "ik log uit".
Heimat
Je streek, met het landschap en het dialect erbij. "Thuis" is te klein en "vaderland" te plechtig. Nederlandse kranten gebruiken heimat bijna alleen over Duitsland; voor je eigen streek zeg je "thuis" of "mijn geboortestreek".
Gemütlichkeit
Warmte en rust op een plek, verwant aan het Deense hygge. Het komt van Gemüt, je gemoed en temperament. Meestal vertaal je het met gezelligheid, al draait gezelligheid meer om gezelschap en Gemütlichkeit meer om de sfeer; voor een ontspannen toon past gemoedelijkheid.
Fernweh
Een pijn om de verte, het tegenovergestelde van Heimweh. Het Nederlands leende Heimweh als heimwee, maar Fernweh niet, dus zeg je reislust.
Fremdschämen
Je schamen voor iemand anders. Het Nederlands heeft er een vaste term voor: plaatsvervangende schaamte.
Der innere Schweinehund
De luie stem die je uit het hardlopen praat. Vertaal de varkenshond niet. Zeg wat hij doet: "ik heb mijn luie kant overwonnen".
Doch
Het meest onvertaalbare woord op deze pagina, en het woord dat Duitsers het vaakst zeggen. Doch zegt "ja" op een ontkennende vraag.
„Du kommst also nicht mit?“ – „Doch!“
"Je gaat dus niet mee?" "Jawel!"
In het Engels heb je een hele zin nodig, in het Nederlands zeg je jawel.
Hoe je een woord vertaalt dat je taal niet heeft
- Neem het woord dat al bestaat: leedvermaak, zitvlees, jawel.
- Omschrijf het in gewone tekst: "ik stop ermee voor vandaag" voor Feierabend.
- Kies een Nederlandse uitdrukking die hetzelfde werk doet: "mijn luie kant".
- Behoud het en leg het één keer uit in essays en fictie over het Duitse leven.
We haalden alle 11 woorden in voorbeeldzinnen door Fink, van Duits naar Engels en Japans. Het Nederlands zat niet in de test. De meeste resultaten waren verstandig. Twee laten zien waar je op moet letten:
- Sitzfleisch werd "the ability to sit it out", en dat betekent in het Engels juist dat je niet meedoet. De kwaliteitscontrole markeerde het en stelde "perseverance" voor.
- Weltschmerz werd in het Japans 世界の痛み, "de pijn van de wereld", een woord-voor-woordvertaling die de betekenis mist. De kwaliteitscontrole ving het op als ernstige fout.
Lees bij zulke woorden de betekenisnotities en de terugvertaling, en let op letterlijke delen waar de bron een uitdrukking heeft. In hoe je weet of een vertaling klopt staan meer controles.
Vragen die mensen hierover stellen
Wat is het meest onvertaalbare Duitse woord? Voor Engelstaligen is dat doch: Duitsers zeggen het voortdurend, en het Engels heeft geen los woord voor "ja, tegen wat jij zei in". Een Nederlander zegt jawel. Onder de zelfstandige naamwoorden zijn Feierabend en Heimat het lastigst, ook in het Nederlands.
Wat betekent leedvermaak in het Duits? Schadenfreude. Leedvermaak is een leenvertaling van het Duitse woord: schade werd leed, vreugde werd vermaak.
Wat betekent Feierabend? Het einde van de werkdag en de vrije tijd die dan begint. In het Nederlands zeg je "ik stop ermee voor vandaag", of "fijne avond" voor de Duitse groet "Schönen Feierabend!".
Wat is het Nederlandse woord voor Fernweh? Er is geen vast woord. Reislust of zwerflust komt het dichtst in de buurt.
Bronnen en methode
Betekenissen en woordgeschiedenis volgen de woordenboekartikelen van het DWDS, inclusief het etymologisch woordenboek van Wolfgang Pfeifer, en Wiktionary. Het diagram gebruikt de frequentie-API van het DWDS, opgevraagd op 21 oktober 2026 over 53.410.842.716 tokens; voor Fremdschämen geldt de telling van het zelfstandig naamwoord. De Nederlandse woorden en hun herkomst volgen de Nederlandstalige Wiktionary: leedvermaak, weltschmerz, tijdgeest, oorwurm, zitvlees, heimat, gezelligheid, gemoedelijk, heimwee en zwerflust, jawel. Ik draaide de Fink-tests op 21 oktober 2026 met neutrale formaliteit en de kwaliteitscontrole aan. De voorbeeldzinnen zijn van mijzelf.